باغبانی, دانستنی های کاربردی, زراعت

گل جالیز

گل جالیز

اینستاگرام اگری اد

گل جالیز یا گلک با نام  Orobanche گیاهی گلدار، یکساله، علفی و انگلی می باشد که اکثرا در گیاهان دولپه موجب خسارت می شود. گل جالیز برگ و کلروفیل ندارد که با فتوسنتز برای خود غذاسازی کند به همین دلیل برای جذب آب و مواد غذایی با گیاهان میزبان رقابت می کند و موجب کاهش رشد، عملکرد و پژمردگی و در نهایت نابودی آن می شود.

گل جالیز دارای ساقه ای به رنگ قهوه ای، بنفش، سفید و یا زرد رنگ به طول 15 تا 30 سانتی متر می باشد. این گیاه فاقد برگ بوده و دارای گل های شیپوری بنفش و یا آبی می باشد. گل جالیز گیاهان زراعی مانند سیب زمینی، گوجه فرنگی، بادمجان، آفتابگردان، کنجد، کلزا، هندوانه و خیار و … و گونه های باغی مهمی مانند بادام و زرد آلو و … و حتی تعدادی از گیاهان زینتی به جز گیاهان تک لپه را برای میزبانی ترجیح می دهد.

تعداد 36 گونه از انگل جالیزی در ایران وجود دارد. در بین گونه های موجود در ایران aegypyiaca ،cernua ،nana. و ramosa خسارات قابل توجهی را در نقاط مختلف کشور به محصولات زراعی، سبزیجات، صیفی جات و درختان میوه وارد می کنند.

نحوه خسارت گل جالیز:

گل جالیز دارای سه مرحله زندگی بذری، جوانه زنی و انگلی می باشد. بذر های این گیاه خواب یک الی دو ساله را سپری می کنند و بعد آماده جوانه زنی می شوند. زمستان گذرانی این انگل به شکل بذر در داخل خاک، بقایای گیاهی و … می باشد. بذرهای این انگل توسط باد، آب، خاک و ادوات و خاک آلوده منتشر می شوند.

این انگل زندگی خود را با بذر شروع می کند. بذرها با تحریک موادی که ریشه گیاه میزبان ترشح می کنند، رشد خود را آغاز کرده و با وصل شدن به ریشه گیاه میزبان با فاصله کمتر از 2 سانتی متر و تغذیه از مواد غذایی اطراف ریشه به ادامه زندگی می پردازد.

هر بوته گل جالیز حدودا 250 هزار بذر تولید کرده که اکثر آنها در مرحله خواب می باشند. پس از جوانه زنی بذر این انگل، گیاهچه اولیه از درون پوسته بذر خارج می شود و در اطراف گیاه میزبان مستقر می شود. این انگل برای ادامه حیات خود با فشار هایی که به ریشه وارد می کند باعث جدا شدن سلول های آن از هم شده و با این اقدام می تواند از مواد غذایی اطراف ریشه استفاده کنند. با تغذیه انگل جالیزی از مواد غذایی ریشه باعث ضعف و نابودی گیاه میزبان می شود.

گل جالیز

روش های مبارزه با گل جالیز:

بهداشت گیاهی:

سخت ترین مرحله برای مبارزه با گل جالیز زمانی است که روی خاک مشاهده می شود و قسمت های ریز زمینی آن خسارت زیادی را به ریشه گیاه میزبان وارد کرده است. رعایت بهداشت و پیشگیری از گسترش و جلوگیری از ورود بذر این گیاه انگلی به مزرعه، راه کار مناسب برای کنترل این گیاه انگلی می باشد. استفاده از بذر های عاری از آلودگی و گواهی شده، عدم استفاده از کود های دامی تازه که ممکن است دارای بذر گل جالیز باشند، کنترل و حذف علف های هرز مزرعه که میزبان گل جالیز هستند، می تواند به رعایت بهداشت و جلوگیری از ورود گل جالیز به داخل مزرعه یا باغ کمک زیادی کند.

 

کنترل زراعی گل جالیز:

استفاده از ارقام متحمل:

استفاده از ارقامی با ریشه های فرعی کمتر و ریشه های اصلی عمیق تر و همچنین ارقامی که مواد تحریک کننده کمتر تولید می کنند و ترکیباتی مانند لیگنین دارند که باعث ضخیم شدن ریشه و عدم نفوذ بذر گل جالیز به آن می شود، تا حدودی گسترش این گیاه انگلی را کاهش می دهد.

قرنطینه کردن:

مشخص کردن مناطقی که آلوده به انگل جالیزی هستند و همچنین جلوگیری از ورود خاک، کود و بقایای گیاهی آلوده به قسمت های عاری از این انگل، تمیز کردن چرخ تراکتور و ضدعفونی کردن ادوات و ابزار آلات کشاورزی و جلوگیری از ورود دام از قسمت های آلوده به این انگل در مزرعه، به قسمت های فاقد آلودگی می تواند از گسترش این انگل جلوگیری کند.

 تناوب زراعی:

استفاده از گیاهانی میزبان این انگل نیستند در تناوب زراعی به مرور باعث کاهش بانک بذر گیاه جالیز در مزرعه می شود.

کاشت گیاهان تله (crops Trap):

گل جالیز برای جوانه زنی از ریشه گیاه استفاده می کند. با کاشت گیاهانی مانند یونجه، سویا، سورگوم، کتان، لوبیا چشم بلبلی و … که میزباناین انگل نیستند اما می توانند باعث تحریک بذر این انگل شوند و به عنوان تله عمل کرده و او را وادار به رشد کنند.

 کاشت میزبان های تله (crops Catch):

کاشت گیاهانی که میزبان گل جالیز هستند مانند خیار، گوجه فرنگی، فلفل، کلزا و … با تراکم بالا در مزرعه قبل از کاشت گیاه اصلی، علاوه بر اینکه این انگل را تحریک می کند تا جوانه بزند بلکه تا زمان بذردهی این گیاه برای او میزبان خوبی می باشد. یک ماه بعد از رشد گیاهان میزبان که به عنوان گیاه تله کاشته شده اند با استفاده از شخم آنها را نابود کنید و به عنوان کود سبز به زمین برگردانید. با این اقدام به کاهش جمعیت بانک بذر این انگل کمک زیادی می کنید.

آفتاب دهی خاک:

پوشاندن سطح خاک با نایلون و یا اضافه کردن مواد آلی خرد شده پوسیده به خاک به منظور آفتاب دهی به خاک به مدت دو ماه از اواسط بهار تا اواسط پاییز (ترجیحا کل فصل تابستان) به از بین رفتن بذر انگل و کاهش جمعیت گل جالیز کمک می کند.

کود دهی:

هرچه ریشه گیاه ضخیم تر و جذب مواد غذایی را بهتر انجام داده باشد بذر گل جالیز کمتر موفق می شود با آسیب به ریشه از مواد غذایی آن استفاده کند و به رشد خود ادامه دهد. هرچه خاک Ph مناسب تری داشته باشد و حاصل خیز باشد، جذب آب و مواد غذایی توسط ریشه بهتر صورت می گیرد و در نتیجه ریشه قدرت بیشتری برای مقابله با نفوذ بذر این انگل دارد. استفاده از کودهای سولفاته و ازته و کودهایی که باعث افزایش حاصلخیزی خاک می شود، در طول فصل می تواند میزان خسارت این انگل را کاهش دهد.

 آبیاری:

هرچه رطوبت خاک بالا و میزان در دسترس ریشه بیشتر باشد موادی که باعث تحریک جوانه زنی بذر این انگل می شود شسته شده و شدت آلودگی کمتر می شود. همچنین دقت در آبیاری مزراع و عدم ارتباط آب آبیاری به آب مزراعی که به گل جالیز آلوده هستند به کاهش آلودگی توسط این انگل کمک می کند.

 

کنترل مکانیکی گل جالیز:

وجین دستی:

وجین اندام های هوایی و سطحی گل جالیز قبل از گلدهی و تولید بذر، برای جلوگیری از تولید بذر و گسترش انگل در مزرعه آلوده به گل جالیز روشی موثر می باشد. لازم به ذکر است که این روش در مزراعی با مساحت های کم قابل اجرا می باشد.

 شخم:

شخم عمیق مزرعه بعد از برداشت محصول به کاهش تولید بذر توسط گل جالیز و کاهش آلودگی کمک می کند. با شخم عمیق 40 تا 50 سانتی متری بذرها از لایه های بالای خاک و اطراف ریشه به لایه های زیری خاک انتقال می یابند و احتمال آلودگی توسط بذر انگلی گل جالیز کم می شود

کنترل بیولوژیکی گل جالیز:

برخی از آفات و حشرات و همچنین عوامل بیماری زا دشمن این انگل بوده و با استفاده از آنها می توان به صورت بیولوژیکی با این انگل مبارزه کرد. مگس گل جالیز با نام Phytomyza orobanchia که در بسیاری از مناطقی که آلوده به گل جالیز می باشند وجود دارد به عنوان دشمن طبیعی این انگل از ساقه، تخمدان و میوه های گل جالیز تغذیه می کند و باعث نابودی آن می شود.

 

کنترل شیمیایی گل جالیز:

کنترل این انگل به روش شیمیایی خیلی توصیه نمی شود. زیرا گیاه میزبان و انگل جالیز ارتباط نزدیکی بهم دارند و در انتخاب علف کش باید به این نکته که استفاده از آن صدمه ای به گیاه میزبان وارد نکند و همچنین گیاه میزبان به آن علف کش حساسیت نداشته باشد، توجه زیادی کرد.

در برخی موارد بر کنترل گل جالیز در مزرعه سیب زمینی از علف کش سولفو سولفورون در روز های 20، 30 و 40 روز پس از رشد سیب زمینی استفاده شده است. و همچنین برای کنترل این انگل در مزرعه توتون از علف کش ای پی تی سی و گلایفوزیت در مرحله قبل از کاشت نشاء و به صورت مخلوط کردن آن با خاک  استفاده شده است.

 

برای مطالعه سایر دانستنی های کاربردی اینجا کلیک کنید.

تیم تخصصی فروشگاه کشاورزی اگری اد

0/5

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.